Één in Christus?

Als christenen moeten we één zijn, wordt vaak gezegd. Dat is natuurlijk helemaal waar, want het zijn nota bene de woorden van onze Heer Zélf. Toch is het voor een christen die in de postmoderne wereld leeft, belangrijk om nauwkeurig te kijken in welke bredere context we deze uitspraak moeten plaatsen. Want hoe ver gaat dat dan precies? Met welke groepen zouden we dan allemaal één moeten zijn?

"En Ik heb hun de heerlijkheid gegeven die U Mij gegeven hebt, opdat zij één zijn, zoals Wij Eén zijn." (Johannes 17:22, HSV)

Katholieken
Één van de eerste groepen waaraan wij protestanten dan meteen denken, is vermoedelijk de katholieken. Vijfhonderd jaar geleden hebben we ons van hen afgezonderd, is dat dan voor niets geweest? Was de reformatie dan onnodig geweest? Laat me allereerst haasten te zeggen dat het de katholieken waren die óns de kerk uit hebben gebonjourd. Wij werden bestempeld tot ketters, en werden gemarteld, verbrand en vermoord omdat we de Bijbel zélf gingen lezen en de ware essentie ervan ontdekten. Vijfhonderd jaar later wil de Rooms-Katholieke kerk ons wel weer terug onder haar vleugels hebben, maar is het wel zo slim om hieraan gehoor te geven? Is deze kerk écht anders gaan denken, en zijn er grote hervormingen geweest op cruciale punten? Nou, nee.. Eigenlijk nauwelijks.

Orthodoxen
Voordat we naar een definitieve conclusie gaan, wil ik graag nog stilstaan bij een andere grote groep: de orthodoxe kerk. Deze groep lijkt aan de buitenkant misschien erg op de (Rooms)katholieken, maar toch zijn er enkele (subtiele) verschillen. Beide groepen hebben bisschoppen, vereren Maria en geloven dat het brood tijdens het avondmaal létterlijk in Jezus verandert, om maar eens wat te noemen. Toch geloven orthodoxen bijvoorbeeld niet dat één centraal persoon zoals de Paus universeel gezag over de kerk zou moeten hebben. Katholieken geloven dat de interpretatie van de Bijbel door de eeuwen heen anders kan worden, terwijl orthodoxen juist veel meer de oorspronkelijke leer nastreven. Kunnen we met hén dan misschien wél één worden?

Protestanten
De laatste grote groep waar ik naar wil kijken, is de protestanten. Waar de katholieken en orthodoxen over het algemeen redelijk één gebleven zijn binnen hun eigen kaders, kan dat van de protestanten niet gezegd worden. En dat is dan ook vaak de kritiek van de twee eerder genoemde groepen op de protestanten: "Ze kunnen niet eens één blijven. Wil de ware van de protestantse stromingen opstaan?" Het is een terechte kritiek. Het is inderdaad beschamend dat we bijna direct na de reformatie al schisma's kregen en er inmiddels vele duizenden afsplitsingen zijn ontstaan die elkaar soms niet kunnen luchten of zien. Kunnen we misschien met enkelen van deze denominaties weer één worden? Wat is de weg terug?

Oecumene
Er is door de eeuwen heen al veel over deze kwestie nagedacht. Om die reden zijn er veel kerken die hebben geprobeerd om bruggen naar elkaar toe te slaan. Oecumene noemt men dat. Vooral de katholieke kerk staat hierom bekend, maar ook diverse van de meer progressieve protestantse kerken hebben hier initiatieven in genomen. Wat ze in feite tegen elkaar hebben gezegd op dat moment, is dat er verscheidenheid mag zijn in secundaire zaken, zo lang de kern maar hetzelfde blijft. Onlangs hoorde ik iemand zeggen: "Als iemand God kent door Jezus, is hij mijn broeder." Dat klinkt inderdaad erg mooi, en ligt dichtbij de waarheid, maar laten we die werkdefinitie eens verder bestuderen.

"U gelooft dat God één is; daar doet u goed aan. Maar ook de demonen geloven dit, en zij sidderen." (Jakobus 2:19, HSV)

Geloven
Ook moslims geloven immers dat zij God beter kennen dankzij Jezus, Die in hun geloof nog steeds een grote profeet is. Of wat dacht u van de Mormonen? Deze relatief jonge religie uit de VS zal zo'n definitie zeker van harte onderschrijven. En de Jehova's Getuigen? Of de Zevendedagsadventisten? Wat moeten we in de kern dan precies geloven? Moeten we geloven dat Jezus bestaat? Dat geloven de demonen ook, en zij sidderen (Jakobus 2:19). Nee, we zullen meer moeten geloven dan dat. Moeten we dan misschien geloven dat Jezus is gekruisigd, gestorven en begraven is? Ook dat weten de demonen maar al te goed, en ze verkondigden op een bepaald moment zelfs dat Hij de Weg naar verlossing was (Handelingen 16:17). Sommigen aanbaden Hem zelfs en noemden Hem de Zoon van de Allerhoogste (Markus 5:6-7). Moeten we dan misschien méér doen? Moeten we ons geloof léven, uitdragen met daden? Is dat de weg tot verlossing en eenheid?

" 16. En het gebeurde toen wij naar de plaats van het gebed gingen, dat een zekere slavin die een waarzeggende geest had, ons tegemoetkwam. Zij verschafte haar meesters veel inkomsten met waarzeggen. 17. Zij liep achter Paulus en ons aan en riep voortdurend: Deze mensen zijn dienstknechten van God, de Allerhoogste, die ons een weg naar de zaligheid verkondigen." (​Handelingen 16:17)

Vertrouwen
Ja en nee. Het is allemaal belangrijk, en het is allemaal nodig, maar laten we dit alles wel op de juiste waarde schatten. Nee, enkel geloven dat Jezus bestaat is niet voldoende. Zelfs geloven dat Hij is gestorven, begraven en opgestaan is onvoldoende, hoe gek dat voor sommige lezers nu ook klinkt. Zoals we immers gezien hebben, geloven de demonen dat ook. Het werkwoord "geloven" heeft in het Nederlands een dubbele semantiek. Het kan iets als "weten" betekenen, en dat is dan ook hoe we dit werkwoord in relatie tot de demonen moeten interpreteren. De andere betekenis is meer zoiets als "vertrouwen", en gaat veel dieper. De schrijver van de Hebreeënbrief geeft in het elfde hoofdstuk een mooie definitie:

"Het geloof nu is een vaste grond van de dingen die men hoopt, en een bewijs van de zaken die men niet ziet." (Hebreeën 11:1, HSV)

Kern
Het gaat er dus vooral om dat we geloven dat Jezus is gestorven, begraven en weer opgestaan voor onze zonden en waardoor wij voor eeuwig gered worden. Paulus omschrijft deze kern van het evangelie duidelijk in de eerste verzen van 1 Korinthe 15. Het onderstreepte stuk is wat maakt dat de demonen niet meer kwalificeren als "gered". Hij stierf immers alleen voor de zonden van alle mensen, niet voor de zonden van de engelen of hun nageslacht. Ook de moslims vallen nu meteen af, maar veel andere denominaties en sektes blijven over. Ook de katholieken geloven immers in het belang van dit evangelie, maar het probleem is dat zij er iets aan toevoegen. Net als veel andere denominaties. Ik kan het nog sterker uitdrukken: Elke christelijke denominatie of sekte zal het belang van geloof benadrukken, maar voegen er vaak iets aan toe. En dat druist letterlijk in tegen de kern van het evangelie: Dat geloven alléén genoeg is om gered te worden. Lees maar eens mee:

" 8. Want uit genade bent u zalig geworden, door het geloof, en dat niet uit u, het is de gave van God; 9. niet uit werken, opdat niemand zou roemen. 10. Want wij zijn Zijn maaksel, geschapen in Christus Jezus om goede werken te doen, die God van tevoren bereid heeft, opdat wij daarin zouden wandelen." (​Efeze 2:8-10, HSV)

Evangelie
Katholieken vinden dat ons geloof moet blijken uit onze werken, en echoën daarmee Jakobus 2, waar inderdaad staat dat ons geloof moet blijken uit onze werken. In een eerder artikel heb ik al eens uitgelegd hoe we deze ogenschijnlijke tegenstrijdigheid moeten oplossen. Begrijp me goed, werken zijn zeker belangrijk, maar ze dragen niets bij aan onze redding. In het vers hierboven ziet u de juiste volgorde: we zijn zalig geworden uit geloof (vers 8), niet uit werken (vers 9), maar gaan die werken na onze redding als het goed is vanzelf doen (vers 10). Werken staan juist in relatie tot onze beloning, bovenop onze redding die al zeker is en blijft (1 Kor. 3:10-15). Eigenlijk voegen de meeste denominaties helaas iets toe aan de kern van het evangelie. Sommigen vinden bijvoorbeeld dat je alleen gered bent als je in "tongen" spreekt, wat dat ook moge betekenen. Anderen vinden weer dat je per se gedoopt moet zijn, en anders niet gered bent. Begrijp me goed, dopen is zeker belangrijk, maar niet zaligmakend in zichzelf. Weer anderen wijzen op het "volle evangelie", waarmee ze bedoelen dat je ook wonderen moet doen om er blijk van te geven dat je gered bent. Toch gaat dit allemaal keihard in tegen de heftige maar tegelijk heel duidelijke woorden van Paulus:

" 6. Ik verwonder mij erover dat u zich zo snel afwendt van Hem Die u in de genade van Christus geroepen heeft, naar een ander evangelie, 7. terwijl er geen ander is; al zijn er ook sommigen die u in verwarring brengen en het Evangelie van Christus willen verdraaien. 8. Maar zelfs als wij, of een engel uit de hemel, u een evangelie zouden verkondigen, anders dan wat wij u verkondigd hebben, die zij vervloekt. 9. Zoals wij al eerder gezegd hebben, zo zeg ik ook nu weer: Als iemand u een evangelie verkondigt anders dan wat u ontvangen hebt, die zij vervloekt." (Galaten 1:6-9, HSV)

Verdeling
Paulus windt er hier geen doekjes om. Dit terwijl hij twee hoofdstukken later juist ook weer de eenheid benadrukt (Galaten 3:28). Áls we het ergens over eens zouden moeten zijn met z'n allen, is het wel dit: de kern van het evangelie. Geloof, of beter gezegd; vertrouwen in Jezus' offer voor onze zonden. En de werken vloeien daar dan vanzelf uit voort, maar zijn geen voorwaarde tot die redding. Dat zou Jezus offer immers degraderen. Wat Hij voor ons deed, was een volmaakt offer. "Het is volbracht," sprak Hij uit toen Hij de geest gaf. Dat is niet zomaar een uitspraak, maar het Griekse tetelestai dat hier in de grondtekst staat, betekent zoiets als "de schuld is volledig afbetaald". Wat kunnen wij imperfecte mensjes nog toevoegen aan een alreeds perfect offer? Niets natuurlijk. Het is een belediging in het gezicht van Jezus dit te denken. Daarom is Paulus er ook zo fel op. En daarom brengt Jezus behalve een boodschap van eenheid ook een boodschap van verdeling (Matth. 10:34-35):

"Denk niet dat Ik gekomen ben om vrede te brengen op de aarde; Ik ben niet gekomen om vrede te brengen, maar het zwaard." (Mattheüs 10:34, HSV)

Contradictie
"Maar.. Is dat dan geen contradictie?" vraagt u zich misschien af. Nee, zeker niet. Wanneer we alle informatie die we tot nu toe hebben geleerd in overweging nemen, wordt duidelijk dat de kern van Zijn gebed in Johannes 17, waarmee we dit artikel startten, betrekking heeft op de groep die de kern van het evangelie onderschrijft. Jezus wil dat díe groep onderling één is. En dat overstijgt kerkmuren. Ik heb weleens een gesprek gehad met een Eritrees-orthodoxe christen die al deze punten van harte kon onderschrijven. Dat was een heel bijzonder en verrassend moment. Ook binnen de katholieke kerk zullen vast mensen zijn die gered zijn, maar dat is ondanks hun theologie, niet dankzij. Tegelijk kunnen in onze eigen denominaties mensen zitten met de meest gekke ideeën. 

Eenheid
Hoe goedbedoeld dit soort uitspraken ook zijn, ze dragen een potentieel gevaar met zich mee als er niet tegelijk de nodige nuances worden aangebracht. De uitspraak van Jezus staat in een bredere context. Hij deed de uitspraak temidden van Zijn discipelen, maar sloot daarbij Judas al uit (Joh. 17:12). Hoewel Judas met Hem meeliep, en zelfs taken kreeg en wonderen mocht doen (Matth. 10:1), hoorde hij er nooit helemaal bij. Nee, Jezus wilde dat de kerngroep van Zijn discipelen onderling één bleef. Geen ruzies over onbenulligheden. Ook Paulus beaamt dat in bijvoorbeeld 1 Korinthe 6, waar broeders en zusters elkaar met rechtszaken om de oren slaan. Dát is waar Jezus op doelt. Als het gaat om grote theologische verschillen die betrekking hebben op de kern van ons geloof, dan moeten we juist wél strikt zijn (Gal. 1:6-9).

" 20. Maar Ik heb enkele dingen tegen u: dat u de vrouw Izebel, die van zichzelf zegt dat zij een profetes is, ongemoeid haar gang laat gaan om te onderwijzen en Mijn dienstknechten te misleiden, zodat zij hoererij bedrijven en afgodenoffers eten. 21. En Ik heb haar tijd gegeven, opdat zij zich van haar hoererij zou bekeren, maar zij heeft zich niet bekeerd. 22. Zie, Ik werp haar te bed, en breng hen die overspel met haar plegen, in grote verdrukking, als zij zich niet bekeren van hun werken. 23. En haar kinderen zal Ik door de dood ombrengen, en alle gemeenten zullen weten dat Ik het ben Die nieren en harten doorzoekt, en Ik zal u geven eenieder naar uw werken. 24. Maar Ik zeg tegen u, en tegen de overigen in Thyatira, voor zover zij deze leer niet hebben en zij, zoals zij dat noemen, de diepten van de satan niet hebben leren kennen: Ik zal u geen andere last opleggen 25. dan deze: Houd vast aan wat u hebt totdat Ik kom." (Openbaring 2:20-25, HSV)

Babylon
Het gevaar van oecumene is dat het in potentie de eerste trede van de trap kan zijn naar de éénwereldreligie waarover we in Openbaring op meerdere plekken lezen. In de tekst hierboven zien we een heel andere Jezus dan de Jezus waarin veel progressieve "christenen" geloven. Ik zet dat even tussen aanhalingstekens, omdat ik niet in de harten van mensen kan kijken en ook daar ongetwijfeld mensen tussen zitten die gered zijn, maar lang niet iedereen. Jezus is heel boos op deze kerk dat ze deze persoon niet buitensluiten. Dus ja: Eenheid, maar niet tegen elke prijs. Wanneer we de zonde laten voortwoekeren in onze gemeenten, is het einde zoek. Uiteindelijk zal het resulteren in een systeem dat aan de buitenkant ergens nog wat lijkt op een kerk (een vrouw), maar tegelijk échte gelovigen tot de dood toe vervolgt, zoals we kunnen lezen in Openbaring 17. Waarom denkt u dat Johannes zo uitermate verwonderd was toen hij dit beeld zag? Wanneer we essentiële verschillen als kerk niet meer gaan benoemen, heeft satan vrij spel en kan hij de kerk van binnenuit corrumperen tot op het bot. Dat alles moet natuurlijk wel in liefde gebeuren, en ook daar gaat het helaas vaak mis. Durven we de ander in liefde op zijn of haar foute denkbeelden te wijzen, en die met Bijbelteksten te onderbouwen? En durven wij anderzijds onze verkeerde paradigma's te heroverwegen, als iemand ons daar in liefde op wijst?