Heeft God twee verschillende willen?

Binnen de wereld van het calvinisme wordt weleens gezegd dat God eigenlijk twee willen heeft. Hij zou een geopenbaarde wil hebben, waarover we expliciet kunnen lezen in de Bijbel, en een verborgen wil, een zogeheten verborgen raadsbesluit. Dat klinkt natuurlijk wel een beetje gek en tegenstrijdig. In dit artikel zullen we daarom eens kijken naar hoe Bijbels die claim eigenlijk is.

"Want dat is goed en welgevallig in de ogen van God, onze Zaligmaker, Die wil dat alle mensen zalig worden en tot kennis van de waarheid komen." (1 Timotheüs 2:3-4, HSV)

Soevereiniteit
De reden dat deze doctrine in het leven is geroepen, heeft te maken met teksten als bovenstaande, die in sterk contrast staan met een andere populaire calvinistische doctrine: die van gelimiteerde verzoening. In een eerder artikel heb ik al eens verteld wat calvinisten eigenlijk geloven met betrekking tot onze redding. Één van de dingen die zij geloven, is dat Jezus niet voor álle mensen is gestorven, maar alleen voor de uitverkorenen. Dit terwijl de tekst hierboven er heel duidelijk over is. God wil dat álle mensen zalig worden. De reden dat ze in deze doctrine geloven, heeft echter te maken met hun perceptie van Gods soevereiniteit. Met dit woord willen ze aangeven dat God absoluut 100% zelf in controle is. Een God Die niet helemaal in controle is, is namelijk minder machtig, en dat zou het idee van almacht weer geweld aandoen. Stel dat God immers wél wil dat iedereen gered wordt, maar dat niet iedereen daar gehoor aan geeft.. Wat dan? Is God dan niet meer in controle?

Verlangen
De oplossing tot deze kwestie ligt volgens Greg Koukl van Stand to Reason in het idee dat het werkwoord thelo, dat in bovenstaande tekst gebruikt wordt, meer moreel van aard is. Het zou dus meer om Gods morele wil gaan, terwijl Gods soevereine wil onkenbaar is en dus kan afwijken van deze morele wil. Even simpel gezegd: Het is Gods verlangen dat iedereen gered wordt, maar het is zijn soevereine wil dat alleen de uitverkorenen gered worden.

"Want zo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat ieder die in Hem gelooft, niet verloren gaat, maar eeuwig leven heeft." (Johannes 3:16, HSV)

Oplossing
In de video hierboven legt dr. Leighton Flowers uit dat Gregs uitleg eigenlijk helemaal niet helpend is, maar juist meer verwarring zaait. De oplossing tot deze kwestie is namelijk heel simpel. Flowers geeft het voorbeeld van een vader die aan tafel zit en wil dat zijn kinderen hun erwtjes opeten. Het is zijn verlangen dat zijn kinderen netjes hun groenten eten. Hij kan die erwtjes natuurlijk in hun mond proppen, maar dat is niet echt liefdevol. Flowers verduidelijkt daarom: Het is het verlangen van de vader dat zijn kinderen hun erwtjes vrijwillig opeten. Dat zij er zélf voor kiezen om hun erwtjes te consumeren. Om dat proces te stimuleren, kan de vader er een beloning tegenover stellen, of misschien zelfs een sanctie als ze het niet doen. Ook een combinatie van beiden is mogelijk. Wat echter géén optie is, is het eten in hun mond te proppen, want daarmee zou de vader zijn eigen wil geweld aandoen en bovendien zijn kinderen mishandelen. Hij wilde immers dat de kinderen dit vrijwillig zouden doen. Maar stel dat ze na ál deze stimulerende hulpmiddelen tóch hun erwtjes niet willen opeten, wat dan?

"Want God is geen God van verwarring, maar van vrede, gelijk in al de gemeenten der heiligen." (1 Korinthiërs 14:33, SV)

Controle
Betekent dit dan dat de vader heeft gefaald? Nee, het betekent dat de kinderen hebben gefaald. ​Wiens schuld is het immers dat ze hun groenten niet hebben opgegeten? Die van de vader? Nee. Hij heeft er álles aan gedaan om dit te doen. Het is de schuld van de kinderen. Zij hebben er vrijwillig voor gekozen om niet te luisteren naar hun vader. Is hij hierdoor minder soeverein? Zeker niet. Hij is nog steeds in staat om de straffen die hij had aangekondigd, uit te voeren. De vader kan hen bijvoorbeeld televisietijd na het eten ontzeggen, hen eerder naar bed sturen of geen toetje geven. Het was echter nooit zijn verlangen om de erwtjes in hun mond te proppen. Dat was nooit een optie. Er is dus geen tegenstrijdigheid. Hij had het natuurlijk kúnnen doen, maar daarmee had hij zijn eigen wil geweld aangedaan en zijn kinderen ook mishandeld. Hij is echter een goede vader, en dat is dus niet zijn wil.

Vrijheid
De analogie van Flowers werkt verrassend goed. Ook ik heb het voorbeeld van een gezin in dit verband al vaker genoemd. Een vader hoeft zijn gezin niet tot op het kleinste niveau te micromanagen om soeverein te zijn. Ik kan mijn kinderen best ruimte geven om bepaalde kleine beslissingen te nemen, zonder dat dit mijn flexibiliteit tot grote beslissingen beïnvloedt. Als ik mijn kinderen de ruimte geef om 's middags met hun speelgoed te spelen, dan kunnen zij zélf kiezen of ze met de Lego, de Playmobil of de Barbies gaan spelen. Er is geen probleem als ze met de Lego spelen, want het was niet mijn wil dat ze met de Playmobil zouden gaan. Ze hebben een (beperkte) keuzevrijheid, en zelfs dan nog.. Stel dat ze stiekem achter de computer zouden kruipen, dan heb ik als vader allerlei mogelijkheden om daar consequenties aan te verbinden. Heb ik gefaald als vader als zoiets zou gebeuren? Nee, zeker niet. Als ik mijn wil duidelijk heb gecommuniceerd, is daar absoluut geen sprake van. Het zijn dan mijn kinderen die falen. Zij hebben immers strijdig met mijn wil gehandeld. Ik niet.

" 18. Want de toorn van God wordt geopenbaard vanuit de hemel over alle goddeloosheid en ongerechtigheid van de mensen, die de waarheid in ongerechtigheid onderdrukken, 19. omdat wat van God gekend kan worden, hun bekend is. God Zelf heeft het hun immers geopenbaard. 20. Want de dingen van Hem die onzichtbaar zijn, worden sinds de schepping van de wereld uit Zijn werken gekend en doorzien, namelijk én Zijn eeuwige kracht én Zijn Goddelijkheid, zodat zij niet te verontschuldigen zijn. 21. Want zij hebben, hoewel zij God kennen, Hem niet als God verheerlijkt of gedankt, maar zij zijn verdwaasd in hun overwegingen en hun onverstandig hart is verduisterd." (Romeinen 1:18-21, HSV)

Kleiner
Ook God communiceert Zijn wil duidelijk aan alle mensen. Paulus vertelt dit heel duidelijk in de tekst hierboven. In hoofdstuk 2 koppelt Paulus dit heel duidelijk aan het geweten van mensen. De wet is in hun hart geschreven (vers 14 en 15). Alle mensen kunnen dus weten wat God wil en zijn niet te verontschuldigen. God heeft niet gefaald als niet iedereen behouden wordt. Dat is dan namelijk niet Gods schuld, maar de schuld van die mensen zelf. God heeft er juist álles aan gedaan om de mensen te redden: Hij wil niet dat mensen verloren gaan, maar juist dat zij allemaal gered worden (Joh. 3:17). Hij zou Zijn reddingsplan natuurlijk op kunnen dringen aan de mensen, zoals de vader in de analogie de erwtjes bij zijn kinderen naar binnen kan proppen. Dat maakt Hem echter kleiner dan Hij is. Het maakt Hem dan tot een god die wanhopig probeert zijn macht uit te voeren, ten koste van de eigenheid van de mensen zelf. Net zoals een wanhopige dictator die de mensen in zijn land dwingt om bepaalde ideeën te geloven, of moslims die proberen anderen met het zwaard te dwingen om precies hetzelfde te geloven als zij. Op zo'n manier werkt dat natuurlijk niet. De god van calvinisten is daarom kleiner dan de God waarin ik geloof.

"Want u hebt niet de Geest van slavernij ontvangen, die opnieuw tot angst leidt, maar u hebt de Geest van aanneming tot kinderen ontvangen, door Wie wij roepen: Abba, Vader!" (Romeinen 8:15, HSV)

Vader
Gods wil is in grote lijnen heel duidelijk gecommuniceerd aan mensen, maar binnen die lijnen is ruimte voor een stukje vrije wil. Sommige dingen zijn goed, andere dingen zijn beter. Uiteindelijk laat Hij alles meewerken ten goede (Rom. 8:28). Aan ons de taak om elke dag te ontdekken wat Zijn wil voor ons is, door het lezen van Zijn woord en door gebed. Dat is ook hoe het werkt in een gezonde relatie tussen een vader en zijn kinderen. Een vader die altijd liefdevol is naar zijn kinderen, zal in veel gevallen ook liefde terugkrijgen omdat zijn kinderen van hem gaan houden. Als hij echter altijd hardvochtig is en er nooit ruimte is voor hun eigenheid, zullen ze zich minder gewaardeerd voelen en dus ook minder geneigd zijn om hem te gehoorzamen. Er ontstaat dan juist een aversie tegen een man die meer op een dictator lijkt dan een liefhebbende vader. Helaas hebben veel mensen dit beeld ook van God gekregen, dankzij eeuwenlange verkeerde interpretaties van Wie God ten diepste is. Hij is een Vader. Ja, Hij staat boven je, maar tegelijk ook naast je.