Is Manipulatie hetzelfde als Toverij?

Er is een hardnekkig idee dat enkele decennia geleden zijn intrede heeft gedaan in de pinkster- en evangelische wereld, dankzij met name de bekende pinksterchristen Derek Prince. Het idee in kwestie is dat we een is-gelijkstreepje kunnen zetten tussen manipulatie en toverij. Deze uitspraak is daarna gretig overgenomen door allerlei anderen, en sindsdien vinden we het in allerlei variaties terug in preken, op conferenties, Bijbelstudiegroepen en wat dies meer zij. Maar is dit wel juist? Laten we beginnen bij het begin. Derek Prince haalde in dit verband veelal de volgende tekst aan:

"Want opstandigheid is een zonde van waarzeggerij, en tegenstreven is afgoderij en  beeldendienst. Omdat u het woord van de HEERE verworpen hebt, heeft Hij u verworpen, zodat u geen koning meer zult zijn." (1 Samuel 15:23, HSV)

Rebellie
In bijvoorbeeld deze preek noemt Prince bovenstaande tekst, en vertelt daar dat rebellie (een ander woord voor opstandigheid) een tweelingbroer was van waarzeggerij (toverij). De tekst lijkt dit oppervlakkig gezien inderdaad te impliceren, maar laten we nog even niet teveel op de zaken vooruit lopen. Vanuit dit perspectief bouwt Prince snel op naar de volgende drie ingrediënten voor toverij: manipulatie, intimidatie en dominantie. Ziet u dat hier al een hele theorie opgetuigd wordt vanuit één Bijbelvers? Liever laten we de Bijbel zichzelf interpreteren.​

Manipulatie
Het idee dat de zonde van toverij soortelijk gelijk is aan de zonde van rebellie is niet helemaal juist. Zo is een schaap vee, maar niet elk vee is een schaap. Begrijpt u wat ik bedoel? Als u voor de rechter staat, omdat u feitelijk een fiets hebt gestolen, maar straf krijgt voor het plegen van valsheid in geschrifte, kan ik me voorstellen dat u zich niet helemaal eerlijk bejegend voelt, nietwaar? Het is niet zo dat Prince hier 100% onzin uitkraamt, want ik begrijp zeker wel wat hij bedoelt te zeggen. We moeten echter zeer nauwkeurig zijn bij het interpreteren van de schriften. Ja, ik denk zeker dat er soms een manipulatief aspect zit aan toverij, maar we kunnen niet op basis van dit Bijbelvers constateren dat manipulatie altijd een vorm van toverij is. Derek gaat nu verder dan de tekst, en daar moeten we denk ik voorzichtig mee zijn, voor we een manipulatieve broeder of zuster beschuldigen van de ernstige zonde van toverij. Ik heb deze beschuldiging serieus heel vaak voorbij horen komen. Het Hebreeuwse meri, dat in bovenstaande tekst gebruikt wordt voor opstandigheid of rebellie, betekent primair gewoon rebellie, weerspannigheid of opstandigheid tegen autoriteit. Het heeft intrinsiek niets met manipulatie te maken. Het Hebreeuwese qesem, dat in de tekst hierboven vertaald is als waarzeggerij of toverij, heeft evenmin niets te maken met manipulatie of intimidatie. Dit heeft Prince helemaal zelf in de tekst gelegd. Wat God hier deed, was aan Saul aangeven hoe ernstig Hij de zonde van rebellie vond. Het was voor Hem even ernstig als toverij. Dat zegt echter niets over de soortelijkheid ervan.

Dominantie
Zoals gezegd denk ik echter wel dat Prince met deze preek terecht de gevaarlijke aspecten van manipulatie aanstipt. Het was vóór het tijdperk van Prince toch vaak een beetje een onzichtbare zonde in veel kerken. Maar laten we het beestje gewoon bij zijn normale naam noemen: manipulatie. Ik zie inderdaad veel manipulatie om me heen, ook onder christenen. In sommige kerken misschien bijna wel meer dan in de seculiere wereld. Denk bijvoorbeeld aan preekjes over het geven van gaven, die heel strategisch vlák voor de collecte worden gegeven, omdat er dringend geld nodig is voor een nieuw gebouw. Of wat te denken aan het uitspreken van een "woord" over iemand, alsof dat van God zou komen, in de hoop dat diegene dan gaat doen wat jij hoopte dat hij of zij zou gaan doen. Bijvoorbeeld: "Ik heb echt het idee dat God tegen jou wil zeggen dat je offers moet gaan brengen (of vul maar iets anders in)." Manipulatie is er in allerlei soorten en maten, en het zorgt helaas voor veel onmin binnen het Lichaam van Christus. Van heel subtiele tot heel intimiderende vormen. En Prince heeft gelijk dat al deze vormen uiteindelijk leiden tot dominantie: het idee dat precies gebeurt wat wíj willen, en niet meer wat God wil. Wie wilde dat dure kerkgebouw in de eerste plaats? Was dat God? Of was dat onze ego? Wie wilde dat haar zoon zendeling zou worden? Was dat God, de zoon zelf, of de moeder? Zijn we, door te manipuleren, bezig met Gods plan, of juist met ons eigen plan? Domineren wíj? Of is het God Die in onze levens de regie heeft? Dit raakt aan de oerzonde: Gij zult als God zijn (Genesis 3).

Reflectie
Durven we eerlijk naar onszelf te kijken? Zien we de manipulatieve elementen in onze eigen acties? In hoe we tegen broeders en zusters praten? Misbruiken we onze machtspositie? Of gooien we onszelf continu in de slachtofferrol om dingen gedaan te krijgen? Domineren we de ander? Of dienen we de ander? En dienen we dan onze eigen belangen, die van de ander, of die van God? We zullen ook hierin God tot ons moeten laten spreken. Blessings! (:

"Al hult haat zich in bedrog, zijn kwaad zal in de gemeente geopenbaard worden." (Spr. 26:26, HSV)