Kan een christen yoga, meditatie en mindfulness beoefenen?

Het korte en simpele antwoord hierop is een luid en duidelijk: Nee. Absoluut niet. Dat is voor veel lezers van dit blog al wel duidelijk. Toch is dit antwoord voor veel christenen nog niet voldoende. Want waaróm mag dat dan niet? Er staat toch niet letterlijk in de Bijbel dat een christen geen yoga mag beoefenen? En wat is er mis met gewoon een beetje rek- en strekoefeningen? En hoe zit het dan met mindfulness? Daar zitten geen bewegingen in, dus dat is dan toch wél oké? En meditatie dan? Wel, dat gaan we in dit artikel bespreken.

Zelfs de meeste christenen zien er geen gevaar in.

"U zult geen andere goden voor Mijn aangezicht hebben. (...) U zult zich daarvoor niet neerbuigen, en die niet dienen, want Ik, de HEERE, uw God, ben een na-ijverig God, Die de misdaad van de vaderen vergeldt aan de kinderen, aan het derde en vierde geslacht van hen die Mij haten,"
(Exodus 20:3, 5, HSV)

Hindoeïsme
Yoga is niet zomaar rekken en strekken, maar het zijn eigenlijk allemaal lichaamsposities die specifiek bedoeld zijn om bepaalde goden uit het hindoeïsme te aanbidden, stelt ex-new ager (en nu wedergeboren christen) Steven Bancarz. In de video's in dit artikel legt hij uit hoe dat precies werkt. Sterker nog: Bancarz haalt zelfs de woorden van hindoe-goeroes aan, die precies hetzelfde beweren. Yoga kan niet los gezien worden van haar hindoeïstische roots, stellen zij.

"Verwacht depressie, verwacht zelfmoordgedachten. Verwacht soms golven van krankzinnigheid, het gevoel dat je je verstand verliest. En je hebt eigenlijk die gekke energie door je lichaam stromen en je begint je te gedragen alsof je lichaam beheerst wordt door een poppenspeler (...) Het voelt alsof je bezeten bent."

- ​Leo Gura, mindfulness-leraar

Mindfulness
Daarenboven is het zelfs gevaarlijk voor je om yoga of zelfs maar mindfulness te beoefenen, vertelt Bancarz. Hij haalt diverse studies aan waarin de effecten van yoga zijn bestudeerd. Op de korte termijn bleken de effecten nog relatief mee te vallen, maar vooral op de middellange en lange termijn bleken beoefenaars van yoga en mindfulness zéér ernstige klachten te krijgen. Bekijk de korte video zelf, doe Nederlandse ondertiteling aan via het tandwieltje (automatisch vertalen > Nederlands) en hoor het vanuit de mond van professionele yoga- en mindfullnesstrainers. Zelfs zíj erkennen deze neveneffecten. Mensen worden depressief, krijgen zelfmoordgedachten, worden krankzinnig of krijgen zelfs het gevoel dat ze bezeten zijn. En eigenlijk is dat helemaal niet zo raar, als je de kernelementen van zowel yoga als mindfulness bestudeert en die naast de Bijbel legt. Één van de dingen die vaak centraal staat, is dat je je gedachten moet leegmaken. Dit staat in groot contrast tot wat de Bijbel leert.

" 43. Wanneer nu de onreine geest uit de mens weggegaan is, gaat hij door dorre plaatsen om rust te zoeken, maar hij vindt die niet. 44. Dan zegt hij: Ik zal teruggaan naar mijn huis, waar ik uit weggegaan ben; en wanneer hij komt, vindt hij het leeg, geveegd en opgeruimd. 45. Dan gaat hij weg en neemt zeven andere geesten met zich mee, die meer verdorven zijn dan hijzelf, en wanneer zij naar binnen gegaan zijn, gaan zij daar wonen; en het einde van die mens wordt erger dan het begin. Zo zal het ook met dit verdorven geslacht zijn." (Mattheüs 12:43-45, HSV)

Ledigen
In de tekst hierboven zien we dat wanneer een "huis" leeg en opgeruimd is, het een aantrekkelijke plaats is voor demonen om zich te huisvesten. Daarom moeten we onszelf niet ledigen, maar juist vullen met de woorden van God en vervuld worden met de Heilige Geest. Bedenk de dingen die van boven zijn, en niet die op aarde zijn, schrijft de apostel Paulus in Kolossenzen 3:2. Steven Bancarz is ervaringsdeskundige, en bevestigt dat hij tijdens zijn periode van new age ook dergelijke dingen heeft ervaren. De wereld gaat er vaak al vanuit dat meditatie alleen maar positieve effecten kan hebben, dus vaak wordt er tijdens enquêtes niet naar negatieve effecten gevraagd. Toen dat tóch eens gedaan werd, waren de resultaten schrikbarend. Een zeer groot deel van de participanten had negatieve en soms zelfs heel extreme ervaringen. Bovendien bleek uit de studie dat hoe langer iemand mediteerde, hoe erger de klachten werden. De studie bestond voor een enorm groot deel uit meditatieleraren die het al jaren deden.

"En word niet dronken van wijn, waarin losbandigheid is, maar word vervuld met de Geest." (Efeze 5:18, HSV)

Meditatie
Critici zullen snel zijn te zeggen dat ook de Bijbel spreekt over meditatie. Het probleem met dat argument is echter dat het woord meditatie op zichzelf een neutraal begrip is dat door verschillende godsdiensten op een eigen manier ingevuld wordt. Voor de oosterse religies is het zichzelf ledigen en focus op onze eigen persoon daarin vaak belangrijk. Vanuit de Bijbel wordt mediteren juist heel anders omschreven, als we teruggaan naar de Hebreeuwse grondtekst om te zien wat de semantiek van het originele woord is. Het Hebreeuwse woord sjiach, in sommige oudere vertalingen vertaald als mediteren, betekent primair gewoon overdenken. In de King James Vertaling vinden we het woord mediteren relatief vaak, maar in modernere vertalingen is er vaker gekozen voor "overdenken", omdat het begrip in de laatste decennia een heel andere connotatie heeft gekregen dankzij de integratie van oosterse religies in onze westerse cultuur. In de 17e eeuw was die integratie nog vrijwel nihil, en we kunnen de definitie van nu dus niet zomaar even appliqueren op de tijd van toen. In Psalm 119 zien we het dan ook in relatie tot Gods woord en Zijn wetten:

"Ik hef mijn handen op naar Uw geboden, die ik liefheb, en overdenk Uw verordeningen."
​(Psalm 119:48, HSV)

Christelijke yoga
Natuurlijk zullen veel christenen ook zeggen dat we daarom beter christelijke varianten van deze praktijken moeten beoefenen, zoals christelijke yoga. Maar is dat wel zo'n goed idee? In een andere video, die u hierboven kunt zien, legt Bancarz uit dat yoga door hindoes zélf gedefinieerd is als een zuiver geestelijk ritueel. Hoewel er ook lichaamsbewegingen bij komen kijken, zijn die eigenlijk ondergeschikt aan dat geestelijke ritueel, vertelt Bancarz. Het is dus niet gewoon iets zuiver fysieks, alsof het gewoon rek- en strekoefeningen zijn die je wel even kunt strippen van hun geestelijke lading. Het is eigenlijk compleet andersom, en de lichaamsbewegingen zijn volgens hindoes zélf onlosmakelijk verbonden met de kernprincipes van hindoeïstische meditatie. We kunnen dus niet zomaar even een andere sticker op afgoderij plakken en dan verwachten dat het opeens oké is. Aäron probeerde dat ooit eens met een gouden kalf, en dat liep niet goed af. Hij noemde het kalf Elohim in Exodus 32:4, en in bracht het in vers 5 zelfs in verband met YHWH (hieronder vertaald als de HEERE):

"Toen Aäron dat zag, bouwde hij er een altaar voor, en Aäron kondigde aan: Morgen is er een feest voor de HEERE!" (Exodus 32:5, HSV)

Christfulness
Een andere veelgehoorde term in kerkelijk Nederland is christfulness. Dit zou een "christelijke" variant zijn van mindfulness, waarbij we onze gedachten juist met Christus moeten vullen. Ondanks dat ik enkele alinea's eerder heb bepleit dat we onze gedachten inderdaad moeten vullen met Jezus, heb ik nog steeds grote moeite met de term christfulness. Net zoals in de alinea hierboven is het mijns insziens nog steeds afgoderij, maar dan met een christelijk sausje erover. Ik vermoed dat God er net zo blij mee is als met het gouden kalf van Aäron. Waarom moet een christen het zo nodig zo noemen? Vul gewoon elke dag uw gedachten met de dingen van boven, zoals Paulus in Kolossenzen 3:2 schrijft, en noem het niet zo. Noem het gewoon stille tijd, zoals christenen al decennia lang hebben gedaan. En als u wilt afvallen, uw lichaam wilt oefenen of tot rust wilt komen? Doe dan gewoon letterlijk rek- en strekoefeningen, en doe geen "christelijke" yoga. Waarom moeten we het zo nodig zo labelen? Er zijn genoeg manieren om af te vallen of om onze spieren te trainen. En ook het lezen in Gods woord of een wandeling in de natuur kan ons tot rust brengen. Daar hebben we geen "christfulness" voor nodig. We hebben geen 7 stappen naar een mooier leven nodig, maar we kunnen simpelweg onze handen vouwen en ons op Jezus richten. Hij zál ons redden en helpen in elke situatie.

"De HEERE is allen nabij die Hem aanroepen, allen die Hem in waarheid aanroepen. Hij vervult het verlangen van wie Hem vrezen, Hij hoort hun hulpgeroep en verlost hen."
​(Psalm 145:18, HSV)