Mag je Plaatjes van Jezus Maken?

Katholieke kerken hangen er vol mee, en ook het internet is bezaaid met vele duizenden, misschien wel miljoenen plaatjes van "Jezus". En met de komst van AI neemt dit aantal zelfs exponentieel toe. Maar is dat eigenlijk wel oké? Ik heb me dat weleens afgevraagd, aangezien ik voor dit blog ook vaak plaatjes laat genereren door AI om zo auteursrechtenclaims te omzeilen. Ja, ik denk dat dat tot op zekere hoogte zeker gerechtvaardigd is, hoewel er ook absoluut gevaren zijn. In dit artikel wil ik uitleggen waar we de grens moeten leggen als christen en waarom de katholieke kerk daar over het algemeen meer moeite mee lijkt te hebben dan de protestantse kerk.

"U zult voor uzelf geen beeld maken, geen enkele afbeelding van wat boven in de hemel, of beneden op de aarde of in het water onder de aarde is." (Exodus 20:4, HSV)

Verbod
Apologeet Mike Winger besteedde onlangs veel aandacht aan dit onderwerp tijdens zijn Q&A, en bevestigde daarmee eigenlijk de conclusies die ik daar zelf al eerder over had gemaakt, maar nooit de tijd voor had genomen om op te schrijven. Als christen willen we God en Jezus natuurlijk op de beste manier eren en volgen, en dus is het logisch om bovenstaand verbod zeer serieus te nemen. Het staat er heel duidelijk: we mogen geen beeld maken van iets wat in de hemel, op aarde of in het water onder de aarde is. Die laatste zinsnede is al een hele studie op zich, want wat is er zo bijzonder aan hetgeen dat onder de aarde verstopt zou kunnen zijn? Ik moet daarbij zelf onwillekeurig denken aan de Naga, bovennatuurlijke, slangachtige wezens uit het hindoeïsme en boeddhisme die de poorten naar de onderwereld zouden bewaken, en vaak in verband worden gebracht met ondergrondse waterbronnen. De naam naga doet overigens ook erg denken aan het Hebreeuwse woord voor slang: nachash. Natuurlijk is deze lore niet wat de Bijbel leert, maar het idee van bovennatuurlijke wezens die zich onder de aarde bevinden komt niet helemaal uit het niets. Het feit dat o.a. hindoes die wezens wél vereren, lijkt dus aan te geven dat God niet voor niets zo'n verbod uitvaardigde aan het volk Israël.

"U zult zich daarvoor niet neerbuigen, en die niet dienen, want Ik, de HEERE, uw God, ben een na-ijverig God, Die de misdaad van de vaderen vergeldt aan de kinderen, aan het derde en vierde geslacht van hen die Mij haten." (Exodus 20:5, HSV)

Verering
En daar zit precies de crux. Het maken van plaatjes of andere afbeeldingen is in zichzelf niet verkeerd. Het gaat om de verering die ermee gepaard gaat. Dat blijkt dan ook meteen uit het vers dat erop volgt, en die u hierboven kunt lezen. De omliggende volken vereerden namelijk wél allerlei dieren, en dichtten die goddelijke eigenschappen toe. Het gouden kalf was daar een goed voorbeeld van, en het feit dat Israël deze afbeelding maakte kwam hen dan ook duur te staan. Ook de afgod El werd immers geassocieerd met een stier in het land Kanaän, en in Egypte kende men tevens een stierengod, genaamd Apis. Andere dieren die vereerd werden, waren bijvoorbeeld de krokodil (Sobek), de valk (Horus), de jakhals (Anubis) en de vis (Dagon), hoewel er over deze laatste wat debat is. Maar hoe zit het dan? Mag je dan nergens een plaatje van maken? Extreem salafistische moslims geloven van wel. Zij mogen daarom geen beelden en zelfs geen foto's maken. Dat is echter niet wat God bedoelt hier. Vijf hoofdstukken later instrueert God Mozes immers dat hij wél iets moet maken dat hem vanuit de hemel getoond wordt:

"En zij moeten voor Mij een heiligdom maken, zodat Ik in hun midden kan wonen. Volgens alles wat Ik u zal tonen, een ontwerp van de tabernakel en een ontwerp van al zijn voorwerpen, zó moet u het maken." (Exodus 25:8-9, HSV)

Nehustan
Het maken van iets is dus niet inherent slecht. Het hoofdstuk gaat immers verder met een ark die gemaakt moest worden en waar zelfs twee cherubim, een hoge rang "engelen", op moesten staan (vers 18-22). Natuurlijk moesten de tabernakel, de ark en de cherubim zélf niet vereerd worden, maar de God waarmee ze in verband stonden: YHWH. Toch gaat God in Numeri 21 nóg een stapje verder. Mozes wordt daar opgedragen om nota bene een slang (!) op een paal of kruis te maken waarnaar gekeken moest worden om gered te worden van de giftige slangenbeten. Jezus zou later (in Johannes 3) opmerken dat juist dit beeld een voorafschaduwing was van hoe Jezus ook opgeheven zou worden en dat iedereen die naar Hem zou kijken, voor eeuwig gered zou worden. Dat initiële beeld, ook wel Nehustan genaamd, leek daarom gevaarlijk dicht in de buurt van verering te komen, maar toch was dat niet Gods bedoeling, zo blijkt wel uit de volgende actie van koning Hizkia:

"Hij nam de offerhoogten weg, sloeg de gewijde stenen in stukken en hakte de gewijde palen om. Hij verbrijzelde ook de koperen slang, die Mozes gemaakt had, omdat de Israëlieten er tot die tijd toe reukoffers aan gebracht hadden; men noemde hem Nehustan." (2 Koningen 18:4, HSV)

Afgoderij
Alles wat de plaats inneemt van God Zélf, is in feite een afgod, zo zien we hier. Zelfs dingen die oorspronkelijk door God Zélf zijn verordonneerd! En dat is naar mijn mening dan ook waar we de grens moeten trekken. Hebben we beeldjes van Jezus in ons huis staan en dichten we die bijzondere eigenschappen toe die gevaarlijk dicht in de buurt van verering komen? Dan denk ik dat we verkeerd bezig zijn. Met name in katholieke, maar ook orthodoxe kringen is dit een bekend fenomeen. Met allerlei eufemismen probeert men de daar sterk dominante Mariaverering te downplayen, maar wie houden ze voor de gek? Als het op een hond lijkt, als een hond klinkt en als een hond ruikt, misschien is het dan ook wel gewoon een hond? Bekijk de video hieronder zelf maar eens en beoordeel zelf (geluid uit!):

Conclusie
Persoonlijk heb ik daarom niet zoveel moeite met het maken of laten genereren van plaatjes van Jezus, maar ik denk wel dat we daarbij altijd in ons achterhoofd moeten hebben dat we die afbeeldingen of beelden zélf niet meer waarde toe moeten dichten dan ze hebben. Het zijn representaties ván Jezus, die waarschijnlijk zelfs allemaal incorrect zijn. Dat is ook een probleem dat ik heb met de hele discussie rondom de Lijkwade van Turijn, wat volgens sommigen een negatieve afbeelding zou zijn van de verrezen Jezus. Of deze afbeelding nu echt is of niet, er is een risico dat we het object meer gaan vereren dan de Schepper. Laten we onze aandacht en eer geven aan de Maker van alles, en niet aan het gemaakte. Denk aan de les van de Nehustan, die God de Israëlieten zelfs liet maken. Hoewel het object in zichzelf goed was, wérd het een afgod.

Meer lezen?

Heidense Tradities Rondom Pasen
​
Heidense Tradities Rondom Kerst
​
Is Manipulatie Hetzelfde als Toverij?

​De Lijkwade van Turijn: Geweldig of Gevaarlijk?

​​Zeven Redenen om géén Katholiek te worden