Is Geloof een Gave van God?

In de wereld van calvinisme wordt nogal eens beweerd dat het geloof op zichzélf een gave is. Door deze positie in te nemen, menen zij te kunnen onderbouwen dat mensen eigenlijk geen vrije wil hebben en dat het dus uiteindelijk God is Die aan de touwtjes trekt. Wij zijn nog te zwak om zelf te kunnen geloven, dus moet God ons daar zelfs nog bij helpen, zo meent men. God kiest in hun beleving dan ook de mensen die Hij voorbestemt, en geeft énkel aan hen dat zaligmakende geloof. Wees eens eerlijk; klinkt dat als de God van de Bijbel? We hebben laatst al een vrij kernachtig artikel gewijd aan de dwaling van calvinisme, maar hebben zij hier dan misschien wél een punt? Is geloof écht een gave? Ja en nee. Laat me dit uitleggen.

"Want uit genade bent u zalig geworden, door het geloof, en dat niet uit u, het is de gave van God"
​(Efeze 2:8, HSV)

Definitie
Het hangt er maar net van af welke definitie u hanteert. Hebben we het over een zaligmakend geloof? Of hebben we het over een verwachtend geloof? Het Griekse woord pistis heeft een bepaald semantisch bereik, en wordt in sommige gevallen inderdaad bedoeld als een zaligmakend geloof dat éénmalig zonder kwantitatieve connotaties wordt gesteld in Jezus Christus als onze persoonlijke Verlosser. Dat is hierboven heel duidelijk te zien. Op andere plekken in de Bijbel zien we echter dat er een context is waarin het niet zozeer over redding gaat, maar meer over vertrouwen en verwachting. In Markus 9 zien we daar een goed voorbeeld van:

" 22. En vaak heeft hij hem ook in het vuur en in het water geworpen om hem om te brengen; maar als U iets kunt, wees dan met innerlijke ontferming bewogen over ons en help ons. 23. En Jezus zei tegen hem: Als u kunt geloven, alle dingen zijn mogelijk voor wie gelooft. 24. En meteen riep de vader van het kind onder tranen: Ik geloof, Heere! Kom mijn ongeloof te hulp." (Markus 9:22-24, HSV)

Geloof
Hier gaat het vooral over het geloof in Jezus in praktische zin. De discipelen toonden in de bovenstaande situatie te weinig geloof, en ook de vader van dit bezeten kind geeft aan zowel geloof als ongeloof te hebben. Het lijkt dus vooral om een bepaalde kwantiteit te gaan. Dit idee van veel of weinig geloof wordt verder bevestigd in bijvoorbeeld Mattheüs 6:30 en 8:26. Het gaat daarbij vooral om ons geloof in Jezus als Voorziener, niet om geloof in Jezus als onze Redder. Dat geloof wordt nergens in de Bijbel gekoppeld aan kwantiteit. Één keer geloven is voldoende.

"Want uit genade bent u zalig geworden, door het geloof, en dat niet uit u, het is de gave van God; niet uit werken, opdat niemand zou roemen." (Efeze 2:8-9, HSV)

Tegenstelling
Wie dan ook nauwkeuriger naar de bewuste tekst uit Efeze 2 kijkt, ziet al snel dat vers 9 weggelaten moet worden om de genoemde doctrine te kunnen verkopen. Het is niet het geloof dat een gave is, maar onze zaligheid die uit genade volgt, en niet uit werken. Het gaat hier derhalve om een tegenstelling. Het hele pakketje van zaligheid uit genade is een gave, dóór geloof. Zelfs in het Grieks is dit te zien in de gebruikte signaalwoorden. Hiernaast legt dr. Darryl Burling uit hoe dat werkt.

"Want door de genade die mij gegeven is, zeg ik ieder onder u niet hoger te denken dan hij moet denken, maar laat hij denken in bescheidenheid, naar de mate van geloof zoals God die aan ieder heeft toebedeeld." (Romeinen 12:3, HSV)

Kwantiteit
Hoewel Burling goed uitlegt dat Efeze 2:8 geen goede prooftext is, komt hij wel op de proppen met twee andere teksten waaruit zou moeten blijken dat geloof een gave van God is. De eerste tekst is die uit Romeinen 12, waar het inderdaad over geloof gaat dat door God aan iedereen wordt toebedeeld. Dit gaat echter over een bepaalde mate, wat suggereert dat hier sprake is van een ander soort geloof dan het zaligmakende geloof waaruit wij gered worden. Ook hier is namelijk sprake van kwantiteit. In de verzen erna worden overigens ook de andere gaven genoemd. Het gaat hier om een praktisch geloof, waarmee een christen de dag door kan komen, in vertrouwen dat Jezus voorziet in alles.

"Zij zeiden dan tegen Hem: Wat moeten wij doen, opdat wij de werken van God mogen verrichten? Jezus antwoordde en zei tegen hen: Dit is het werk van God: dat u gelooft in Hem Die Hij gezonden heeft." (Johannes 6:28-29, HSV)

Geloven
De volgende tekst die Burling noemt, is die uit Johannes 6, die u hierboven ook kunt lezen. Hierin lijkt zijn zaak sterker, omdat er in de directe context inderdaad gesproken wordt over soteriologische zaken (de leer over hoe wij gered kunnen worden). Waar Burling echter aan voorbij gaat, is dat Jezus' opmerking hier een direct antwoord is op een heel specifieke vraag van de leerlingen: "Wat moeten wij doen, opdat wij de werken van God mogen verrichten?" Merk het meervoud op hier: deze vraag vloeit niet voort uit een nieuwsgierigheid naar eeuwige redding, maar is een praktische vraag om Gods wil te doen. Jezus focust hierbij op één specifiek "werk" dat zij mogen verrichten (dus niet ontvangen, zoals Burling suggereert), en dat is dat zij in Hem geloven.

"Maar als het door genade is, is het niet meer uit de werken, anders is genade geen genade meer. En als het uit de werken is, is het geen genade meer, anders is het werk geen werk meer." (Romeinen 11:6, HSV)

Werk
Is geloven dan dus een werk? Nee, we weten vanuit Efeze 2:8-9 dat die twee juist tegengesteld zijn. Ook Romeinen 11:6 maakt dit heel duidelijk. Nee, Jezus laat hier zien dat het "werk" (lees: het product) waar Hij op focust, eeuwige redding voor hen is door te geloven in Zijn persoon, hoewel Hij nog steeds moest sterven en opstaan. Jezus beantwoordt de vraag dus anders dan Zijn discipelen hadden verwacht. Zij meenden dat Hij hen advies zou geven over hoe zij het beste voor Hem konden werken, maar kregen een les in prioriteiten. Jezus laat hen eerst focussen op Hem als Persoon. Hij vergelijkt Zichzelf dan ook als het Brood des levens in de verzen erna. In vers 35 geeft Hij aan dat slechts één hap voldoende is. We hoeven niet te blijven geloven om gered te blijven. Maar hoe zit het dan? Is geloof nu dan tóch een gave? Voor wie nog steeds verward is, laat dr. Leighton Flowers het u uitleggen:

"Pas op dat niemand u als buit meesleept door de filosofie en inhoudsloze verleiding, volgens de overlevering van de mensen, volgens de grondbeginselen van de wereld, maar niet volgens Christus." (Kolossenzen 2:8, HSV

Capaciteit
In strikte zin is álles natuurlijk een gave van God. Zelfs onze volgende ademteug, stelt Flowers. We hebben als christen de capaciteit gekregen om te kunnen geloven, maar het is nog steeds onze eigen verantwoordelijkheid om daar iets mee te doen of niet. Het is niet God Die voor ons gelooft. Dat moeten wij nog steeds Zélf doen. Waarom zouden Jezus, Paulus of de andere apostelen in de zendbrieven ons hier anders toe oproepen, als het iets is waar wijzelf toch geen invloed op hadden? Dat zou dan toch een loze oproep zijn? Degenen die geen "geloof hebben gekregen" van God, kunnen daar dan toch niets aan doen? En degenen die het wél hebben gekregen, dan toch ook niet? Andermaal zien we dus dat extreem calvinisme leidt tot de meest bizarre theologieën die zeer ver af staan van wat we feitelijk in de Bijbel lezen. Laat u niet misleiden door op de Schrift geforceerde filosofieën, maar laat u leiden door de Geest (: God bless!